Telecomfraude

Telefonische oplichting

1.    Frauduleuze oproepen of “vishing” (“voice phishing”)

Bij vishing belt een oplichter je op met als doel persoonlijke en vertrouwelijke informatie van jou te bekomen, zoals je persoonlijke bankgegevens. Het verhaal dat de oplichter vertelt kan geloofwaardig en uitgebreid zijn, omdat de beller zich voordoet als een officiële persoon, een overheidsinstantie (FOD Financiën of Justitie, politie, het BIPT… ), een bank, een groot softwarebedrijf, enz.

Dit is vaak de eerste stap.  Met die informatie - en gegevens die een fraudeur al heeft verzameld via een ander kanaal – wordt daarna de echte fraude gepleegd.

Soms worden bijzondere technieken gebruikt:
 

• spoofing: bij spoofing krijg je een telefonische oproep van een schijnbaar betrouwbaar nummer, maar daarachter schuilt een oplichter die je probeert geld of persoonlijke informatie te ontfutselen. De fraudeur gebruikt daarom een valse identificatie van de oproepende lijn (of “CLI” – “Calling Line Identification”) om zijn slachtoffer op te bellen.

Bijvoorbeeld: fraudeurs laten het telefoonnummer van je bank als oproepnummer verschijnen op het scherm van je gsm, terwijl je in werkelijkheid door een volledig ander oproepnummer wordt gebeld.

Frauduleuze oproepen met “gespoofde” ogenschijnlijk Belgische telefoonnummers zijn veelal afkomstig van het buitenland. Telecomoperatoren zijn bij koninklijk besluit verplicht technische maatregelen te nemen om dergelijke oproepen – behoudens uitzonderingen - te blokkeren. Hoewel dit het oplichters moeilijker maakt, blijft waakzaamheid geboden omdat fraudetechnieken steeds evolueren.

• robocalls: dit zijn automatisch gegenereerde oproepen, waarbij je een vooraf opgenomen bericht of robotstem te horen krijgt. Hoewel bedrijven op legitieme wijze gebruik kunnen maken van dit soort geautomatiseerde oproepen (voor bv. marketingdoeleinden), maken vooral fraudeurs graag gebruik van deze techniek om vertrouwelijke informatie van je te bekomen, zoals je persoonlijke bankgegevens.

Voorbeelden: 

• door zich voor te doen als bankmedewerkers proberen fraudeurs je te overhalen om zelf geld over te schrijven naar een volgens hen veilig rekeningnummer dat ze jou geven, zogezegd net om je tegen oplichting te beschermen. Je geld komt dan terecht op rekening van een zogeheten “geldezel”, waarna het wordt doorgesluisd naar de werkelijke fraudeurs;
• door zich voor te doen als helpdeskmedewerkers van Microsoft, Apple of een andere software-aanbieder proberen fraudeurs je te overhalen om software op je computer te installeren, waarmee ze toegang krijgen tot je computers en de gegevens daarop. Je vertrouwelijke bankgegevens liggen dan voor het grijpen;
• je wordt opgebeld door een zogenaamde medewerker van je telecomoperator die je dringend oproept je simkaart te updaten of te vernieuwen. Er wordt je gevraagd een app te installeren en verdere instructies te volgen;

Ben je slachtoffer?

Surf naar het platform Police on web.

2.    Ping calls of wangiri

‘Wangiri' betekent “een keer overgaan en stoppen” in het Japans. Bij een ping call of wangiri-fraude krijg je een zeer korte oproep – zonder dat een bericht wordt nagelaten, met als doel een terugbelactie van je uit te lokken naar een duur betaalnummer. De oplichters willen je laten terugbellen uit nieuwsgierigheid of bezorgdheid en verdienen geld via de hoge kosten die verbonden zijn aan het nummer waarnaar je terugbelt.

Variant: lok-sms: Oplichters kunnen ook een sms sturen, waarin ze hun slachtoffers uitnodigen een duur nummer in het buitenland te bellen waaraan hoge kosten verbonden zijn.

Wat te doen: 

• word je (kort) gebeld door een onbekend nummer, verifieer dan de structuur van dat nummer. Belgische vaste nummers tellen 9 cijfers en beginnen met een 0, Belgische mobiele nummers tellen 10 cijfers en behoren tot de reeksen: 046xxxxxxx, 047xxxxxxx, 048xxxxxxx en 049xxxxxxx.
   
• Korte nummers voor sms en mms hebben 4 cijfers. Dit zijn nummers met een toeslag. Begint een nummer met + of 00, dan is dit een buitenlands nummer. Wees hierbij voorzichtig want voor internationale oproepen kan ook een toeslag worden aangerekend. 
   
• krijg je een dergelijk telefoontje, bel dan vooral niet terug!

3.    Simswapping

Bij simswapping wordt jouw telefoonnummer overgenomen. Die persoon kan zich vervolgens voordoen als jou en zo je identiteit misbruiken. Dit gebeurt door het overnemen van de simkaart van jouw mobiele telefoon, gebruikmakende van jouw (gestolen) persoonlijke gegevens. Hiermee misleidt de fraudeur de operator om jouw telefoonnummer over te zetten op een simkaart die hij al in zijn bezit heeft. Uiteindelijk zal je niet meer kunnen bellen, sms'en of mobiele data gebruiken.

Wat te doen:

• Werkt je mobiele telefoon zonder enige reden niet meer? Meld dit dan onmiddellijk aan jouw operator. Als jouw operator bevestigt dat jouw SIM is verwisseld, doe dan aangifte bij de politie en verander direct jouw wachtwoorden.
   
• Soms maakt een fraudeur gebruik van nummeroverdraagbaarheid om een dergelijke sim- swap uit te voeren. Geef daarom nooit informatie over je sim- kaart nummer of je klantennummer aan een onbekende partij. 

4.    Kwaadwillige en ongewenste oproepen

Sommige oproepen worden als storend ervaren, zonder dat de beller per sé de bedoeling heeft je op te lichten.
 

• Wie vaak wordt lastiggevallen door dezelfde onbekende oproeper en graag de identiteit van de beller wil kennen kan beroep doen op de Ombudsdienst voor Telecommunicatie. Daarvoor vul je het “Aanvraagformulier voor de identificatie van de vermoedelijke daders van kwaadwillige oproepen” in op de website van de ombudsdienst. Wil je nadien tegen de beller klacht indienen bij de politie, dan kan je deze informatie opnemen in je aangifte.
   
• Wil je als consument niet meer telefonisch gecontacteerd worden door bedrijven met commerciële aanbiedingen? Schrijf je dan in op de “Bel Me Niet Meer –lijst”. Je kan je oproepnummer laten blokkeren door ermee te bellen naar 02 882 19 75 en de instructies te volgen die je tijdens het gesprek krijgt. Bedrijven moeten de in deze lijst opgenomen telefoonnummers uit hun contactlijsten schrappen.

Word jij toch opgebeld ondanks je inschrijving op Bel Me Niet Meer, dan kan je een klacht indienen bij de Economische Inspectie. Ga naar ConsumerConnect en kies de themapagina “Reclame en verkooptechnieken— Ongewenste reclame — Ongewenste reclame per telefoon” — Meld een inbreuk.

Wat te doen:

• Meld telefonische stalking aan de politie en de Ombudsdienst voor Telecommunicatie.
   
• Schrijf je in op de Bel Me Niet Meer -lijst om geen ongewenste telefonische publiciteit meer te krijgen.

Berichtenfraude (phishing/smishing)

Fraudeurs gebruiken soms een sms (“smishing”) of e-mail (“phishing”) om je te misleiden.
Dergelijke berichten hebben als uiteindelijke doel vertrouwelijke informatie van je te bekomen, zoals je persoonlijke bankgegevens, of je ertoe aan te zetten een betaling te doen waardoor geld wordt overgemaakt naar de rekening van de fraudeur. Vaak word je doorverwezen naar een valse website, of vragen ze je dringend op een link te klikken of een telefoonnummer te bellen waarachter een fraudeur schuilt.

Bijvoorbeeld:

• “Uw vakantiegeld werd opnieuw berekend. Bevestig het bedrag waarop u recht heeft via onderstaande link.”
• “BPOST: Om uw pakket te ontvangen, gelieve over te gaan tot betaling van de douanekosten via bijgevoegde link.”
• “Cardstop. Er werd een nieuw toestel geregistreerd voor online bankieren. Herkent u dit niet? Neem direct contact op via het telefoonnummer xxx.”
• “Een mogelijk frauduleuze transactie met uw bankkaart 6703**** ten belope van 2.400€. Voor onmiddellijke bijstand, neem contact op het telefoonnummer xxx.”

Variant: 

• Hulpvraagfraude: bij hulpvraagfraude krijg je een sms of appbericht waarin een fraudeur zich voordoet als een familielid of vriend en je om dringende financiële hulp vraagt. Ga niet zomaar in op de hulpvraag maar controleer dit eerst. Schrijf geen geld over vooraleer je de betrokken vriend of familielid mondeling hebt gesproken en herkend. Je kan bijvoorbeeld een controlevraag stellen waarop een bedrieger normaal gezien niet kan antwoorden.
  Bijvoorbeeld: “Help, ik ben mijn gsm en portefeuille kwijt. Dit is mijn nieuw nummer. Kan je mij 250 euro lenen op deze rekening xxxxxxxx? Ik betaal het je zo snel mogelijk terug!”
   
• Omgekeerd kan ook, dan ben jij het slachtoffer van identiteitsfraude: een van jouw contacten krijgt een sms of appbericht waarin een fraudeur in jouw naam om dringende financiële hulp vraagt. Doe aangifte bij de politie als je vermoedt dat je slachtoffer bent van identiteitsfraude. 

Wat te doen:

Surf naar het platform Police on web.

Enkele tips

Ongeacht het type fraude, neem steeds volgende vuistregels in acht om niet in de val te lopen:
 

• als je wordt benaderd met aanbiedingen die te mooi zijn om waar te zijn (zoals bonussen, prijzen, terugbetalingen...), moet je op je hoede zijn.
• geef nooit persoonlijke informatie als je wordt opgebeld, zeker als je gevraagd wordt om een actie uit te voeren die financiële gevolgen kan hebben; 
• als een beller die zich voordoet als een medewerker van een bank, overheidsdienst, telecomoperator…  jou om deze informatie vraagt, hang op en controleer of het gesprek echt was door zelf die instantie terug te bellen op een door jou gekend nummer;
• geef een onbekende ook nooit toegang tot je PC of smartphone. Fraudeurs kunnen trachten je te overtuigen om een programma te installeren op je PC of een app te downloaden op je smartphone. Hiermee krijgen ze controle over je toestel en kunnen ze bv. wachtwoorden veranderen;
• wees op je hoede voor onbekende of ongebruikelijke nummers; bel ze niet terug en overweeg ze te blokkeren;
• dikwijls proberen fraudeurs urgentie te creëren. Twijfel je? Doe dan niets, wacht even en bespreek met iemand anders wat je best doet;
• whatsapp is een veel gebruikt communicatiekanaal voor fraude. Wees voorzichtig: een profielfoto en  naam kan gemakkelijk worden nagemaakt;
• plaats geen nauwkeurige informatie over je identiteit op sociale netwerken;
• beveilig zo veel mogelijk je identificatie online: gebruik dubbele identificatie bij voorkeur via identificatie apps (zoals Microsoft Authenticator of itsme), kies sterke wachtwoorden (12 tekens of meer, met letters, cijfers en symbolen) die je geregeld verandert en neem andere wachtwoorden en codes voor verschillende toepassingen, diensten en kaarten;
• meld verdachte praktijken. Via Consumerconnect.be kan je allerlei vormen van oplichting of bedrog aangeven. Zie je een verdacht bericht, geef dit ook door het aan het Centrum voor Cybersecurity België op verdacht@safeonweb.be. Stuur hierbij ook de betrokken e-mail of screenshot van de sms mee;
• krijg je vaak ongewenste oproepen? Check of jouw telefoonnummer online gepubliceerd is via de Centrale Nummerdatabank (CNDB). Blijkt   jouw naam, adres en telefoonnummer publiek te zijn, dan kan je die gegevens laten schrappen via de klantendienst van jouw telecomoperator. Zo maak je het oplichters net een stukje moeilijker om je te bereiken!

Werd je toch opgelicht – reageer snel:
 

• gaf je vertrouwelijke bankinformatie door of verdween geld van je bankrekening? Verwittig meteen je bank (het telefoonnummer van je bank vind je op de site van Cardstop) en Cardstop (www.cardstop.be of 078 170 170);
• bewaar de bewijzen van fraude (berichten, meldingen, rekeninguittreksel, enz.);
• ben je geld kwijt: doe aangifte bij je lokale politie;
• heb je op vraag van de oplichter een programma geïnstalleerd op jouw telefoon of computer? Verwijder dit zo snel mogelijk en gebruik een anti-virusprogramma om je computer opnieuw veilig te stellen; 
• verander alle paswoorden waartoe fraudeurs toegang zouden kunnen hebben verkregen;
• zelfs als je geen geld hebt verloren, meld de frauduleuze of verdachte praktijk bij Consumerconnect.be, verdachte mailadressen via verdacht@safeonweb.be. 

Wat doet het BIPT?

Het BIPT beheert de telefoonnummers en houdt toezicht op de naleving van de consumentenwetgeving in telecom. Het werkt continu samen met de telecomoperatoren om het risico op fraude waarin nummers betrokken zijn zo veel mogelijk in te perken:
 

• het BIPT is actief in de “VZW voor Nummeroverdraagbaarheid in België", de organisatie, die verantwoordelijk is voor het beheer van de nummeroverdraagbaarheid en begeleidt van daaruit de overdrachtsprocessen voor telefoonnummers tussen telecomoperatoren om het risico op frauduleuze simswap zoveel mogelijk te limiteren;
• het BIPT vaardigde richtsnoeren uit voor de operatoren waarin het principes voor het afwikkelen van een oproep vooropstelde die de betrouwbaarheid van de identificatie van de oproepende lijn zouden moeten verhogen;
• het BIPT verschafte technische input voor een koninklijk besluit dat bepaalt dat internationale oproepen naar Belgische nummers en waarbij valselijk een Belgisch nummer wordt geafficheerd door de operatoren moeten worden geblokkeerd, behoudens uitzonderingen. Het BIPT houdt actief toezicht op deze maatregel. Het kan bijvoorbeeld het recht van een operator om zich op een uitzondering te beroepen, intrekken of opschorten als op basis van concrete feiten misbruik of fraude wordt vastgesteld.
• het BIPT volgt voortdurend de diverse fraudepatronen op. Samen met de telecomoperatoren neemt het maatregelen om fraude te beperken, o.a. door het blokkeren van bepaalde telefoonnummers.